Teori til
prosjektet "Norsk Musikkhistorie"
U-trinnet våren 2011
Norsk folkemusikk
Folkemusikk
er tradisjonsbunden musikk , gjerne utan kjend opphavsmann.
Folkemusikken utvikla seg gjennom overlevering fra ein utøvar
til ein annen, og blei ikkje skrive ned og dokumentert før i det
19./20.-århundre. Den norske folkemusikken oppstod i, og var ein
del av det gamle bondesamfunnet. Musikken vart brukt både til
arbeid og fest.
Nokre av
sjangrane innanfor vokal folkemusikk er: Lokk,
Bånsull,
Stev og
Skillingsvise
Ulike gamle
dansar er: Gangar, Halling, Springar, pols
Frå og med
1800-tallet kom det nyare dansemotar til, og runddansane blei
meir populære: Reinlender, Polka, Masurka og Vals
Edvard Hagerup Grieg
(født 15. juni 1843 i Bergen, død 4. september 1907 i Bergen)
var ein norsk nasjonalromantisk komponist. Han er den norske
komponisten som har fått størst internasjonalt gjennomslag.
Griegs mest kjende verk er truleg Konsert for
klaver og orkester i a-moll. Andre kjende orkesterverk er
Peer Gynt-suitene (bl.a. Dovregubbens hall, Morgenstemning).
Som sangkomponist er Grieg i Norge blitt mest kjend med sine
tonesettingar til dikt av Aasmund Olavsson Vinje og Arne
Garborg. I utlandet blei hans songar til tekster av Henrik Ibsen
og H. C. Andersen lagt mest merke til.
15 år gamal begynte Grieg å studera musikk ved
konservatoriet i Leipzig. Seinare tilbrakte han nokon
grunnleggjande ungdomsår i København. Her møtte han dei
nasjonalromantiske strømningane i tida. Avgjerande for
utviklinga av hans stil som komponist var eit møte med Rikard
Nordraak. Grieg begynte bevisst å ta utgangspunkt i trekk frå
norsk vokal og instrumental folkemusikk, og lot dei gjennomsyra
tonespråket.
I 1866 flytta han til Christiania. Etter nokon
omflakkande år bygde Grieg eit hus utanfor Bergen. Her på
Troldhaugen budde han i sommarhalvåret resten av livet. Grieg
tilbrakte vanligvis vinterhalvåret utenlands, gjerne på
konsertreiser som gjestedirigent eller
klaversolist/-akkompagnatør for kona si, sopranen Nina Hagerup.
Frå 1903 fekk han stadig større luftveisproblemer,
og utover våren 1907 forverra helsa seg betraktlig. Edvard Grieg
døydde 4. September 1907. Bisettelsen var storslått, og
titusenvis av menneske danna sørgeprosesjonen. Edvard Grieg
si urne er satt inn i ei grotte ved Troldhaugen.
Halvdan Sivertsen
(født 5. januar 1950) er ein norsk visesangar og låtskrivar. Han
er født i Tromsø, men er oppvokst og bur i Bodø. Han har vunne
seks Spelemannprisar (to av dei med Gitarkameratene)
Sivertsen
er også kjend fra barneprogrammet Labbetuss som gjekk på
NRK-TV i store deler av 80-tallet.
«Kjærlighetsvisa»
blei i juli 2008 kåra til tidenes nordnorske sommarlåt.
Andre
kjende songar:
”Sommerfuggel i vinterland”
”Førr ei dame”
”Ti tusen tommeltottar”
Åge Aleksandersen
Åge
Aleksandersen
(født 21. mars 1949 i Namsos) er ein norsk rockeartist. Fra å
vera ein av trønderrockens prinser i Prudence, er han blitt ein
av Noregs mest populære rockemusikarar. Gjennom åra er det seld
rundt 1,5 millionar plater med Aleksandersen, og praktisk talt
alle platene sidan 1980 har seld til gull.
I oktober 2006
blei Aleksandersen utnemnd til Ridder 1. klasse av St. Olavs
Orden for sin innsats for norsk musikk- og kulturliv.
Andre kjende songar:
”Lys og varme”
”Akkurat no”
” Min dag”
”Janne Ahonens
smil”
”Sammen for livet”
Sammen for livet
er eit musikkalbum utgitt til inntekt for sultramma i Afrika med
Forente artistar i 1985. Albumet startar med sporet «Sammen
for livet» som blei ein hit i Norge dette året.
Sangteksten blei skrive av Halvdan Sivertsen og
melodien av Åge Aleksandersen. Det internasjonale Band Aid
inspirerte til initiativet, og Forente Artister var såleis ledd
i ein større humanitæraksjon til fordel for dei sulteramma i
Afrika på denne tida. Sangen og
prosjektet fekk spesialprisen juryens hederspris under
Spellemannprisen 1985.
The Kids
var, og er unntaksvis fortsatt, ei norsk populærmusikkgruppe med
bakgrunn fra Sør-Trøndelag. Mest kjend medlem er Dag
Ingebrigtsen.
Gruppa blei stifta under namnet «The Kids» i 1979. Enkelte av
medlemmene hadde spelt saman i andre samanhenger før den tid.
Den mest kjende
låten, «Forelska i Lærer'n», toppa alle lister sommaren og
hausten 1980. Eit særtrekk ved gruppa var at alle medlemmene
hadde bleika hår. Dei var også først ute i Norge med å produsera
ein eigen musikkvideo - til «Forelska i lærer'n». Debutalbumet
Norske Jenter solgte til platinaplate. I 1981 ga bandet
ut oppfølgaren Sønner av Norge, som var meir
hardrock-inspirert . Albumet selde ikkje like bra som
debutalbumet, og låtane frå dette albumet blei lite spelt på
radio.
Etter at gruppa
ble oppløyst vinteren 1982 var Dag Ingebrigtsen med på å
grunnlegga TNT, mens Torstein Flakne blei hovedfigur i Stage
Dolls.
I 2007 kom
medlemmene i The Kids saman igjen, og gjennomførte opptredenar
på utvalde stader i Norge i løpet av sommarhalvåret.
DeLillos
DeLillos
er ei norsk poprockgruppa som blei danna i Oslo i 1984. Gruppa
blir rekna som ei av dei mest markante i norsk musikkliv frå
1980-tallet og frem til i dag.
DeLillos kjennetegnes først og
fremst gjennom frontfiguren Lars Lillo-Stenbergs tekstar og
karakteristiske stemme. Dei har norskspråklige tekstar og bl.a.
«Min beibi dro avsted» og «Tøff i pyjamas»er begge på
debutalbumet.
Mods
er ei tidlegare norsk popgruppe frå Stavanger. Dei var kjend for
å synge på stavangersk og hadde ei rekke hits fra 1980 til 1984.
Mest kjende medlem er Morten Abel Knutsen (vokal).
Morten Abel skreiv
”Tore Tang” berre 17 år gamal.
Under åpningshowet
for kulturhovedstaden 2008 i Stavanger, framførte Morten Abel
«Tore Tang», som blir rekna for den største Mods-klassikaren,
for første gang sidan bandet blei oppløyst i 1984.
Andre kjende songar:
”Bare i nått”
”Revansj”
”Meg må du hilsa
på (Du e misslykka)”
”Me to går alltid
aleina”
Morten Abel, vokalist i Mods
Vinskvetten
Vinskvetten
(Salhusvinskvetten) er ei revy- og musikkgruppa som blei
stifta i 1975. Då var gruppa ein parodi på Salhuskvintetten.
Gruppa held til i Salhus, som er ein tettstad i Åsanei Bergen.
Gruppa spelte inn eit TV-program i 1983 som heitte «Livet i
Råthåla”. Gruppa har gitt ut fleire album, tre av desse har fått
gullplate. Mest kjent ble gruppen med «Peder ferjebillettør».
”Rånny Bruvik” er frå 1997.
Bjørn Eidsvåg
Bjørn Eidsvåg
(født 17. mars 1954 i Sauda) er ein norsk sangar og komponist.
Han har gitt ut 24 album sidan debuten i 1976, og han har blitt
tildelt Spelemannprisen fire gonger. Eidsvåg er utdanna prest.Han er ein av
Noreg sine mestselgande artistar.
Kjende songar:
Forbuden frukt
Gammal drøm
Eg ser
Barnemenneske
Ein fin liten blome
Shalala
Mysteriet deg
Bare en mann
Reidar Brendeland
Reidar Brendeland
(født 19. juni 1951 i Sauda) er ein norsk artist og låtskrivar.
I 1979 starta han Vestlandsfanden saman med fleire musikarar frå
Haugesund. Samtidig som han arbeida med Vestlandsfanden var han
aktivt med i 3 Busserulls i 2 år. Han har skrive låtar for Olav
Stedje, Hanne Krogh, Ivar Medaas og Wenche Myhre.
Kjende songar:
”Flytta for meg
sjølv”
”Livets glade gutter”
”Plommer i Hardanger”
Reidar Brendeland med Vestlandsfanden
Vamp
Vamp
er eit norsk band frå Haugesund som blei starta i 1991. Bandet
spelar folkemusikk kombinert med viser og rock. Dei har til nå
gitt ut åtte studioalbum, fått ti gullplater, tre platinaplater
og to trippelplatina og fem Spelemannprisar. Blant anna blei dei
kåra til Årets spellemann under Spellemannprisen 2006 etter
suksessen med I full symfoni som er eit livealbum frå
konsertane med Kringkastingsorkesteret.
Dei aller fleste av tekstane er skrive av norske
lyrikarar og forfattarar. Mest kjend er dei for samarbeidet med
lyrikar Kolbein Falkeid som dei har samarbeida med gjennom heile
karrieren. Falkeid står bak brorparten av tekstane på dei tre
første albuma, og hans tekstar er blitt brukt på alle albuma.
Det meste av musikken er skrevet av Øyvind Staveland og i
starten av karrieren av Jan Toft.
